Sommige rode wijnen verraden hun karakter al zodra je ze inschenkt. Vinhão is zo’n wijn. Diep paars, soms bijna ondoorzichtig, met een kleur die eerder aan bramensap doet denken dan aan een lichte, frisse rode wijn. Toch is juist frisheid een belangrijk onderdeel van zijn karakter.
Dat maakt deze Portugese druif interessant. Vinhão geeft niet alleen kleur en structuur, maar ook levendige zuren. In het noordwesten van Portugal vormt hij de basis voor uitgesproken rode Vinho Verde. Verder landinwaarts, in de Douro, kom je dezelfde druif tegen onder de naam Sousão. Daar speelt hij een rol in zowel rode wijn als port.
Eén druif, verschillende namen en behoorlijk verschillende verschijningsvormen. Om Vinhão te begrijpen, moet je daarom niet alleen naar de druif kijken, maar ook naar de plek waar hij groeit en de keuzes van de wijnmaker.
Vinhão in het kort
Herkomst
Noordwest-Portugal, in de streek Minho en het wijngebied Vinho Verde.
Andere namen
Sousão en Souzão. Zonder Portugese accenten worden de namen vaak geschreven als Vinhao en Sousao.
Belangrijkste wijngebieden
Vinho Verde en de Douro.
Kleur
Zeer diep rood tot violet, soms vrijwel ondoorzichtig.
Smaakprofiel
Donker bessenfruit, soms florale tonen, duidelijke tannines en levendige zuren.
Wijnstijlen
Rode Vinho Verde, droge rode Douro-wijn en port, zowel als onderdeel van een blend als in wijnen waarin de druif centraal staat.
Zijn Vinhão en Sousão dezelfde druif?
Ja. Vinhão is de naam die je vooral in Vinho Verde tegenkomt. In de Douro wordt dezelfde druif doorgaans Sousão genoemd. Ook de spelling Souzão komt voor, onder meer bij Wines of Portugal.
De verschillende namen betekenen dus niet dat het om verschillende druiven gaat. Maar ze kunnen wel een aanwijzing geven voor de herkomst en daarmee voor de stijl van de wijn.
Een Vinhão uit het Atlantische noordwesten kan uitgesproken fris en stevig smaken. Een Sousão uit de warmere Douro kan rijper en geconcentreerder uitvallen, of in een blend vooral kleur en spanning toevoegen. De naam vertelt een deel van het verhaal. De streek en de vinificatie vertellen de rest.
Van Minho naar de Douro
Wines of Portugal situeert de oorsprong van Vinhão in Vinho Verde en Minho. Vanuit dat noordwestelijke gebied verspreidde de druif zich later naar de Douro.
In Vinho Verde is Vinhão tegenwoordig de meest aangeplante blauwe druif, volgens de regionale wijncommissie CVRVV. Dat is een belangrijk detail, want buiten Portugal kennen veel mensen Vinho Verde vooral als witte wijn.
De Douro heeft een ander druivenlandschap. Daar staat Sousão naast onder meer Touriga Nacional, Touriga Franca, Tinta Roriz, Tinta Barroca en Tinto Cão. Hij hoeft er niet altijd de hoofdrol te spelen. Juist als onderdeel van een blend is zijn bijdrage waardevol: veel kleur en een uitgesproken frisse ruggengraat.
Waarom is Vinhão zo donker?
Bij de meeste blauwe druiven komt vrijwel alle rode kleur uit de schil. Tijdens het contact tussen sap en schillen, de maceratie, worden kleurstoffen aan de wijn afgegeven.
Vinhão heeft een bijzonder groot kleurend vermogen. Wines of Portugal wijst op zowel de hoge concentratie kleurstoffen in de schil als de licht gekleurde pulp.
Hier is wel nuance nodig. Dezelfde bron omschrijft Vinhão aanvankelijk als een druif met rood vruchtvlees, maar verduidelijkt verderop dat hij niet volledig als een klassieke teinturier, een druif met duidelijk gekleurd vruchtvlees, moet worden beschouwd. Het zou daarom te eenvoudig zijn om zijn donkere kleur uitsluitend aan rood vruchtvlees toe te schrijven.
De praktische conclusie is helder: Vinhão kan zeer intens gekleurde wijn geven. Maar die kleur vertelt niet automatisch hoe zwaar, alcoholisch of zoet de wijn is.
Een bijna ondoorzichtige rode wijn kan nog steeds opvallend fris en droog smaken. Bij Vinhão is dat precies wat het eerste glas zo interessant maakt.
Rode Vinho Verde: donker van kleur, levendig van smaak
Vinho Verde is een wijngebied, geen aanduiding die uitsluitend voor witte wijn wordt gebruikt. De regionale wijncommissie beschrijft ook rode en roséwijnen uit het gebied.
Het noordwesten van Portugal staat sterk onder invloed van de Atlantische Oceaan. Het landschap is groen, de temperaturen zijn relatief koel en er valt veel regen. De bodems zijn overwegend granietachtig. Tegelijk bestaat het gebied uit negen subregio’s, met verschillen in ligging en beschutting. Niet iedere wijngaard heeft dus precies dezelfde omstandigheden.
In deze omgeving geeft Vinhão wijnen die de CVRVV omschrijft als diep gekleurd, intens en expressief, met donker bessenfruit, florale nuances, stevige tannines en levendige zuren.
Dat levert een combinatie op die je niet in iedere rode wijn vindt. De kleur en structuur suggereren kracht, terwijl de zuren het geheel scherp en beweeglijk houden.
Verwacht daarom niet automatisch een zachte, ronde wijn omdat het fruit donker is. Vinhão kan juist nadrukkelijk droog en stevig overkomen. Het is een druif voor wie graag wat spanning in zijn glas heeft.
Sousão in de Douro: dezelfde druif, een ander landschap
Waar Vinho Verde sterk Atlantisch is, ligt de Douro grotendeels beschut achter de Serra do Marão. Het klimaat is er doorgaans droger, met koude winters en zeer warme zomers. De streek wordt gekenmerkt door steile hellingen, terrassen en veel schistbodems.
Ook binnen de Douro zijn de verschillen groot. Baixo Corgo is koeler en natter, terwijl Douro Superior warmer en droger is. Hoogte, expositie en de ligging van een wijngaard blijven daarom belangrijk.
In deze omgeving wordt Vinhão meestal Sousão genoemd. Zijn kleur en frisse karakter kunnen tegenwicht bieden aan rijper fruit en de concentratie van een blend.
Dat maakt hem meer dan een druif die alleen wordt toegevoegd om een wijn donkerder te maken. Kleur is een opvallende eigenschap, maar de spanning die hij kan brengen is minstens zo interessant.
Een Douro-wijn met Sousão hoeft bovendien niet hetzelfde te smaken als een rode Vinho Verde. Andere groeiomstandigheden, andere druiven in de blend en andere keuzes in de kelder kunnen een heel andere wijn opleveren.
Waarom wordt Sousão gebruikt voor port?
Bij port is het grote kleurend vermogen van Sousão bijzonder bruikbaar. Wines of Portugal noemt expliciet het voordeel dat kleur snel kan worden gewonnen.
De vergisting van port wordt door toevoeging van wijnalcohol gestopt. Het contact met de schillen tijdens de vergisting is daardoor relatief kort. Een druif die in korte tijd veel kleur kan afgeven, is in dat proces waardevol.
Maar Sousão is geen druif die van zichzelf “naar port smaakt”. De zoetheid, het alcoholgehalte en het uiteindelijke karakter van port worden bepaald door de manier waarop de wijn wordt gemaakt en gerijpt.
Van dezelfde druif kan ook droge rode wijn worden gemaakt. Druif en wijnstijl zijn dus twee verschillende dingen.
Hoe smaakt Vinhão?
Bij Vinhão kun je denken aan donker bessenfruit, met soms florale accenten. De officiële beschrijving van de CVRVV legt daarnaast nadruk op een volle, dichte structuur, stevige tannines en levendige zuren.
Die laatste twee eigenschappen verdienen aandacht. Tannines geven grip en een drogend gevoel in je mond. Zuren geven frisheid en maken dat je speeksel aanmaakt. Bij Vinhão kunnen beide duidelijk aanwezig zijn.
Daardoor kan de wijn krachtig smaken zonder log te worden. Tegelijk kan een stevig exemplaar op zichzelf wat streng overkomen, zeker als je normaal graag zachte rode wijnen drinkt.
De stijl blijft afhankelijk van de producent. Rijpheid bij de oogst, duur van het schilcontact, extractie en eventuele houtrijping bepalen mede hoeveel grip, fruit en rondheid je uiteindelijk proeft. Niet iedere fles Vinhão is dus even uitgesproken.
Wat eet je bij Vinhão?
Bij deze druif zouden wij aan tafel beginnen. De combinatie van zuren en tannines vraagt om eten met voldoende smaak en structuur.
Denk aan geroosterd varkensvlees, gegrilde worst, langzaam gegaard vlees of een stoofgerecht met bonen. Ook geroosterde paddenstoelen kunnen goed passen, zeker wanneer het gerecht voldoende hartigheid heeft.
De logica is eenvoudig. Een frisse wijn kan een rijk gerecht minder zwaar laten aanvoelen, terwijl een stevig gerecht voldoende tegenwicht biedt aan de tannines.
Bij een rijpere Douro-blend met Sousão zouden we eerder denken aan lamsvlees, rundvlees of een geconcentreerd stoofgerecht. Bij een frisse rode Vinho Verde ligt een minder zwaar, maar hartig gerecht meer voor de hand.
Kijk dus naar de fles, niet alleen naar de druivennaam. Dezelfde druif vraagt niet in iedere wijn om hetzelfde gerecht.
Hoe serveer je Vinhão?
Ons uitgangspunt voor een frisse rode Vinhão is licht gekoeld, rond 14 tot 16 °C. Dat is een serveeradvies, geen vaste regel voor iedere fles.
Te warm kan de wijn minder precies smaken. Te koud kunnen de tannines juist harder aanvoelen en komt het fruit minder goed naar voren. Een vollere Douro-wijn met Sousão mag wat warmer worden geschonken.
Gebruik een normaal wijnglas waarin je de wijn kunt ruiken en geef een stevige jonge wijn eventueel wat lucht. Proef eerst en kijk hoe hij zich ontwikkelt, in plaats van iedere fles standaard lang te decanteren.
Voor wie is deze druif interessant?
Vinhão is een goede druif om te ontdekken als je rode wijn zoekt met een uitgesproken eigen karakter. Niet alleen donker fruit en kleur, maar ook frisheid, grip en een duidelijke plek aan tafel.
Zoek je vooral een zachte, soepele wijn om zonder eten te drinken, dan kan een stevige rode Vinho Verde wat direct zijn. Dat maakt hem niet minder goed, maar wel minder vanzelfsprekend voor die voorkeur.
Juist daarin zit voor ons de aantrekkingskracht. Vinhão laat zien dat donkerrode wijn niet automatisch zwaar of zoet hoeft te zijn. En Sousão laat zien hoe dezelfde druif in een ander landschap een andere rol kan krijgen.
Van het Atlantische noordwesten tot de warme hellingen van de Douro blijft één combinatie herkenbaar: diepe kleur en levendige spanning. Een druif die je het best leert kennen met een glas, een goed gerecht en aandacht voor waar de wijn vandaan komt.
Bronnen
Voor dit artikel zijn de druiveninformatie van Wines of Portugal, de officiële druivenbeschrijvingen van de Vinho Verde-wijncommissie CVRVV en de regiopagina’s van Wines of Portugal geraadpleegd. Smaakomschrijvingen zijn typische kenmerken, geen garantie voor iedere wijn. De wijn-spijscombinaties en serveertemperaturen zijn onze aanbevelingen.